O szeptuchach. Za nami 12. edycja ogólnopolskiej akcji Noc Bibliotek.

W Sokołowie Podlaskim odbyła się w piątek, 16 października 2026 r., pod hasłem „Biblioteka (się) sprawdza”.

Podczas Nocy Bibliotek światło jest kierowane na biblioteki, pokazując wspierającą moc literatury i siłę lokalnej społeczności. Noc Bibliotek to wielkie święto bibliotek i czytania – ogólnopolska akcja w niekonwencjonalny sposób zachęca do korzystania z zasobów bibliotek jako najbardziej otwartych i dostępnych instytucji kultury z ofertą dla osób w każdym wieku, miejsc wspólnych, łączących ludzi, lokalnych centrów żywej kultury i edukacji.

W naszej Bibliotece spotkanie otworzyli młodzi aktorzy z bibliotecznej Grupy Teatralnej „Wiraż” scenką „Białe ziele”, pochodzącą z książki Małgorzaty Strzałkowskiej pt. „Teatrzyki z morałami”. Na scenie wystąpili: Lukrecja Fabri Calandrini, Alicja Moczulska, Magdalena Rytel, Gabriela Rytel oraz Amelia Ruszkowska.

Kolejnym punktem wydarzenia było spotkanie z Iwoną Zajfryd  - polską pisarką, dziennikarką oraz badaczką tradycji słowiańskich i medycyny ludowej. Tematyką szeptuch – wiejskich uzdrowicielek i zamawiaczek – zajmuje się od ponad dwóch dekad. Książka „Śladami szeptów” ukazała się w 2021 roku jako obszerny (ponad 400-stronicowy) reportaż, wydany nakładem autorskim. Publikacja nie skupia się wyłącznie na samych rytuałach czy recepturach. Jest to próba ukazania fenomenu szeptuch w głębokim powiązaniu z klimatem, naturą i rytmem życia na Podlasiu. Autorka podkreśla różnice między tradycyjnym szeptuchowaniem a klasyczną medycyną ludową, wnikliwie rozgranicza tradycyjne szeptuchowanie (oparte na zamawianiu, modlitwie i pracy ze światłem/duchowością) od klasycznej medycyny ludowej czy ziołolecznictwa. Postać szeptuchy jest przedstawiona nie jako „wiejska czarownica”, lecz jako symbol kobiety żyjącej w pełnej harmonii z naturą, kierującej się czystą intencją i głęboką empatią. Publiczność miała możliwość zadawania pytań i poznania publikacji autorki.

Po spotkaniu autorskim odbył się pokaz filmu „Magia Podlasia. Szeptuchy” w reżyserii Małgorzaty Szyszki. Film zdobył wiele nagród m.in.: Nagrodę Publiczności – Ogólnopolski Niezależny Festiwal Form Dokumentalnych NURT (Kielce), Best Documentary – WILDSOUND Feedback Film Festival (Kanada), Honorable Mention – European International Film Awards, Honorable Mention – Folkestone Film Festival (Wielka Brytania), Excellence Award – Religion, Faith Film Festival (USA). Film prezentowany był również na wielu międzynarodowych festiwalach filmowych.

Głównym tematem dokumentu są szeptuchy (oraz szeptuni) – wiejscy uzdrowiciele i uzdrowicielki działający głównie na pograniczu polsko-białoruskim. Reżyserka przygląda się ich codziennej praktyce, łączącej chrześcijańskie modlitwy (najczęściej w obrządku prawosławnym), gesty, rytuały oraz wiarę w moc słowa („szeptania”).

Film pokazuje niezwykłą więź z tradycją, jak wiedza i dar uzdrawiania były przekazywane z pokolenia na pokolenie. Akcentuje problem znikania zjawiska. Zwraca uwagę na to, że współcześnie tradycja ta powoli zamiera, ponieważ brakuje młodszych następców gotowych przejąć ten trudny duchowy obowiązek. Dokument pokazuje także perspektywę pacjentów. Oddaje głos ludziom, którzy szukają u szeptuch pomocy – często w sytuacjach bezsilności wobec medycyny konwencjonalnej lub w momentach kryzysów psychicznych i duchowych.

Po pokazie odbyło się spotkanie z reżyserką Małgorzatą Szyszką oraz Tomaszem Onikijukiem. Tomasz Onikijuk („Dziad Borowy”) występuje w dokumencie jako przewodnik po świecie podlaskiej przyrody i tradycji. Jako pasjonat regionu, człowiek blisko związany z lasem i lokalnym folklorem, przybliża widzom specyfikę Podlasia, jego mistyczną atmosferę oraz wierzenia zakorzenione w tamtejszych społecznościach. Oprócz wystąpienia przed kamerą, Tomasz Onikijuk odpowiadał w tym projekcie również za zdjęcia z drona, które ukazują unikalne krajobrazy Podlasia.

Twórcy filmu podeszli do tematu z dużą dozą empatii, szacunku i wrażliwości. Zamiast szukać sensacji czy oceniać autentyczność uzdrowień, reżyserka skupia się na antropologicznym i kulturowym wymiarze tego zjawiska. Całość dopełniają malownicze zdjęcia podlaskiego krajobrazu oraz nastrojowa muzyka, które budują tajemniczy, mistyczny klimat charakterystyczny dla tego regionu Polski.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom za mile spędzony magiczny wieczór.

TEKST I ZDJĘCIA: MBP